2 O Segredo

Tiña eu once anos cando meu pai, que estaba na Arxentina, nos chamou cabo de si; e alá fomos embarcados, a miña nai e mais eu, nun paquete alemán. E axiña de arribar a Bos Aires pillamos un tren que corría moito e logo outro tren que corría pouco e dispois un coche de cabalos que nos levou a tombos polo deserto da Pampa. Naquela soedade plantara meu pai unha casa para facerse rico, cavilando sempre nos eidos nativos; i era forza pecha-los ollos ó circio traballo en espera do retorno feliz.

A nosa casa era o centro comercial de dez légoas á redonda. Alí vendíamos de todo e alí mercábamos canto producía o país: lan, coiros e prumas. O mostrador do comercio estaba defendido con reixas de ferro, porque na nosa casa —portelo obligado de moitos vieiros— paraban a de cotío «gauchos» bravos, afeitos a tomarse de bebida para aldraxarnos co coitelo na man.

Eu doíame de durmir enriba do mostrador, en compaña do outro dependente. Miña nai, a probe, choraba de verse antre xentes sen relixión. E os dous, feridos de saudade, botábamos de menos a probeza limpa dos meus avós, que xa se tornara azul diante da moura fartura do presente; e no filo en que os nosos ollos se avistaban desbalsábanse en bágoas.

Un día chegou ó comercio un vello «gaucho», enxebremente vestido e atrangallado con mil adobíos de prata. O seu cabalo rechinaba no palenque e os nosos cans ouveábanlle de firme.

— Buen día, gringuito — díxome ó entrar pola porta.

E cando viña en dereitura do mostrador bambeouse á maneira dun trompo que morre e de seguida caíu, redondo, batendo a cabeza no chan, co petar xordo dun petador de chumbo.

Acudiron os homes da casa. O dependente sacou da faltriqueira un espello pequeniño, púxollo diante da boca e, vendo que non embazaba co alento, declarounos que o vello «gaucho» xa non era do noso mundo. E dispois, sen  ningunha oración, deitaron o morto enriba da mesa de billar, puxéronlle catro velas acesas e deixárono soilo.

Meu pai dispuxo que o dependente saíse en procura do Xuez de paz, e logo enfrentouse con todos e díxonos que gardásemos segredo diante da miña nai. Un segredo tan grande non cabía no meu peito de neno, e axiña que o dependente se perdeu na lonxanía remaneceume o medo de durmir eu soio no mostrador, antre tanto curruncho sombrizo, escoándose polas fendas do tabique lañado a luz do morto. Eu cismaba, cismaba, seguro de morrer de arrepío aquela noite, e a morte xa me parecía o xeito de libertarme do medo.

Chegou a noite, escura como boca de lobo. Eu arelaba botar fóra de min, nun brado ceibador, aquel medo abafante.

Ceamos, e dispois de cear viñeron os contos de risa que eu escoitei de moi lonxe, ensumido en min mesmo, esgotado de tódalas forzas. E no punto en que para min chegaba xa o fin do mundo, perguntou meu pai, sorrindo con agarimo:

— ¿Qués durmir conosco, rapaz?

Ai, a vida voltou nunha branca labarada, e o meu corazón púxose a repenicar na táboa do peito.

Cando íamos deitarnos os ollos da miña nai albiscaron nas tebras da noite unha fita de luz marela crebándose nunha morea de caixóns e barricas.

— Anda, meu fillo, imos apaga-la luz da sala de billar que quedou acesa.

A derradeira verba callouse nos beizos da miña nai porque eu collinme a ela, endoudecido de espanto, e da miña gorxa rachada fuxeu un chío arrepiante que apuñalou a negrume do silenzo.

Acudiron todos e todos se riron de min; somentes miña nai esculcábame cavilosa.

A probe, sentada no leito, perguntaba, perguntaba…«¿Que facía alí aquela luz? ¿Por que o rapaz pegou aquel chío de paxaro agoirento? ¿Por que a luz seguía acesa? ¿Que había alí?»

Miña nai sigueu perguntando e meu pai ríndose dela, facendo que se moqueaba das súas cavilacións; mais eu vin que de tanto falar da luz meu pai mesmo colleu medo. E dispois de dúas ou tres horas funme quedando na lentura das sabáns, e cando chegou o día xa fuxiran os medos todos.

Namentras vivimos naquel deserto miña nai non se decatou de que calquera de nós podía morrer alí e podía ser soterrado coma un can. I eu soupen garda-lo segredo.

Compostela, 1909

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *